Εξαναγκαστική Διπλωματία και τα αίτια ανυπαρξίας μιας αξιόπιστης Ελληνικής Εθνικής στρατηγικής

Παναγιώτης Ήφαιστος, Καθηγητής Διεθνών σχέσεων – στρατηγικών σπουδών www.ifestosedu.gr https://www.facebook.com/p.ifestos

Διανύοντας τον προτελευταίο μήνα του 2014 είναι ολοφάνερο ότι η Τουρκία εφαρμόζει αυτό το οποίο στην στρατηγική θεωρία ονομάζεται «εξαναγκαστική διπλωματία» (coercion diplomacy) με σκοπό να οδηγήσει την Ελλάδα και την Κύπρο σε υποχωρήσεις και κατευνασμό.

Η Τουρκία ολοφάνερα θεωρεί ότι είναι η κατάλληλη στιγμή τόσο για τακτικό εξαναγκασμό όσο και για στρατηγικό εξαναγκασμό. Δηλαδή υποχωρήσεις «τακτικού» χαρακτήρα που οδηγούν σε στρατηγικές υποχωρήσεις σε όλο το φάσμα των διεκδικήσεών της που θα εκπληρώσουν το μείζον των σκοπών της. Στο στόχαστρο εδώ και δεκαετίες βρίσκονται η Κύπρος (ολικός έλεγχος), το Αιγαίο (απόκτηση παραγωγικών πόρων ή και κυριαρχικού χώρου ευκαιρίας δοθείσης) και η Θράκη (ανεμπόδιστη συνέχιση πρακτικών δημιουργίας ερεισμάτων τα οποία ευκαιρίας δοθείσης θα κυπροποιήσουν την Θράκη,  όπως ευθέως λέει ο νυν Τούρκος Πρωθυπουργός στο βιβλίο του «Στρατηγικό Βάθος – ο οποίος εν μέσω εξαναγκαστικής διπλωματίας κατευναστικά ανακοινώθηκε ότι θα επισκεφτεί την Ελλάδα τον Δεκέμβριο).

Ο πασίδηλος σκοπός με πολλούς νεροκουβαλητές στην δική  μας πλευρά είναι διττός. Πρώτον, να συρθεί η Κύπρος στις διαπραγματεύσεις που θα συμπεριλάβουν την ΑΟΖ με βάση το «κοινό ανακοινωθέν» που οδηγεί σε μια λύση τύπου Αναν και ολικό έλεγχο της Μεγαλονήσου και δεύτερον, να εμποδιστεί η Ελλάδα στην άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο στην δική της Επικράτεια και κυρίως στην περιοχή του Καστελόριζου και να την καταστήσει αναξιόπιστη στα όμματα των τρίτων και κυρίως της Αιγύπτου και του Ισραήλ, κράτη με τα οποία ολοφάνερα πρόχειρα και βιαστικά σπεύσαμε να κάνουμε «συμμαχίες» (ως και εάν οι συμμαχίες να μπορούν να συγκροτηθούν στα γρήγορα και στο πόδι).

Η απειλή ότι τα πλοία που έστειλε στην Κυπριακή ΑΟΖ θα αποχωρήσουν όταν σταματήσει η κυπριακή οικονομική δραστηριότητα δεν είναι η πρώτη φορά που επιτυγχάνει. Να θυμίσουμε ότι μετά την κρίση του 1987 και παρά το γεγονός ότι στην αναμέτρηση μέσων και θελήσεων επικράτησε, η Ελλάδα έκτοτε απείχε στην εκμετάλλευση των υποθαλάσσιων πλουτοπαραγωγικών πόρων ενώ μετά το Νταβός σύρθηκε σε ατέρμονες λιγότερο ή περισσότερο μυστικές «διαπραγματεύσεις». Ενώ δεν πρέπει να υπερτιμούνται οι τουρκικές διακηρύξεις περί «αποδέσμευσης κανόνων εμπλοκής» παρατηρούνται δύο πράγματα.

Πρώτον, μια τέτοια απειλή εμπεριέχει μεγάλου βαθμού μπλόφα (μπλόφα είναι η απόσταση μεταξύ απειλής και ικανότητας να φέρει εις πέρας μια στρατιωτική αποστολή και να εκπληρώσει τον επιδιωκόμενο σκοπό). Μεταξύ άλλων, να θυμίσουμε ότι εκτός της μεγάλης αστάθειας στα Ανατολικά σύνορα της Τουρκίας, το κουρδικό ζήτημα  κυριολεκτικά κοχλάζει ενώ οι σχέσεις μεταξύ ισλαμιστών και κεμαλικών διανύουν μια παρατεταμένη μετάβαση.

Δεύτερον, στην ελληνική πλευρά για μια ακόμη φορά επικρατεί αμηχανία. Κυκεώνας άσχετων θέσεων, αναλύσεων και δηλώσεων για το τι ακριβώς σημαίνουν οι τουρκικές ενέργειες και ένα σύνδρομο φόβου που καταμαρτυρεί τον πνευματικό κατήφορο των δύο τελευταίων δεκαετιών αλλά και τις συνέπειες της τετραετούς οικονομικής κρίσης.

Σε αναφορά με αμφότερα, τίθεται και το προαναφερθέν ζήτημα του κατά πόσο οι στρατηγικού χαρακτήρα κινήσεις προς την Αίγυπτο, το Ισραήλ (και της Κύπρου προς την Ρωσία με επίσκεψη κατόπιν πρόσκλησης του κύπριου προέδρου) έχουν δεόντως προετοιμαστεί.

Τα πιο πάνω ζητήματα είναι εξαιρετικά σημαντικά και προσδιοριστικά των μελλοντικών επιλογών. Συνδέονται άμεσα με τις τουρκικές απειλές οι οποίες εάν οδηγήσουν σε κατευνασμό θα καταστήσουν την Ελλάδα και την Κύπρο εξαιρετικά αναξιόπιστα κράτη (πολύ περισσότερο από ότι είναι τώρα).

Συνέχεια της πρόσφατης ανάρτησης με τίτλο ENAΛΛΑΚΤIΚΕΣ ΕΠIΛΟΓΕΣ ΚI ΔIΛΗΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝIΚΗΣ ΑΠΟΤΡΕΠΤIΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓIΚΗΣ (1990-1) http://wp.me/p3OlPy-JO η οποία περιείχε τις σελίδες 122-135 του βιβλίου «Ελληνική Αποτρεπτική Στρατηγική» του 1990-91, παραθέτουμε εδώ ένα ακόμη συναφές απόσπασμα από τις σελίδες 81-82 που αφορούν την κρίση του 1987 και αντίστοιχες στάσεις της Ελλάδας.

Το σημείο 3 που ακολουθεί είναι και αυτό συναφές με τις συντρέχουσες εξελίξεις. Οι Τούρκοι κάνουν σήμερα κάτι αντίστοιχο και δεν υπάρχει τίποτα περίεργο στην άσκηση εξαναγκαστικής διπλωματίας όπου ακριβώς το είδος των εντολών προς τις ΕΔ είναι καίριας σημασίας για την πρόκληση αποτρεπτικών αποτελεσμάτων.

Στην στρατηγική θεωρία είναι μηχανισμοί επηρεασμού των τακτικών και στρατηγικών επιλογών της άλλης πλευράς, με την διαφορά ότι οι δικοί μας το 1987 ήταν αμυντικοί ενώ τότε και τώρα της Τουρκίας ήταν επιθετικοί.

Σημειώνεται ότι ο «επιθετικός» ή «αμυντικός» χαρακτήρας ενός αποτρεπτικού μηνύματος που αποσκοπεί να συμμορφώσει την άλλη πλευρά σύμφωνα με την θέλησή μας σχετίζεται με τον ορισμό της απειλής και όχι με αξιολογικά κριτήρια. Η απειλή ορίζεται εκτενώς στο προαναφερθέν βιβλίο και δεν άλλαξε έκτοτε παρά μόνο ως προς την έντασή της και την οξύτητά της. Η Τουρκία είναι και συνεχίζει να είναι ένα αναθεωρητικό κράτος με διακηρυγμένες περιφερειακές ηγεμονικές αξιώσεις. Στον προαναφερθέντα ορισμό του 1990, επιπλέον, εξηγήσαμε ότι είναι και απέραντη. Το γεγονός δηλαδή ότι τα όρια των αξιώσεων είναι θολά και εάν βρει ευκαιρία και κατανικήσει την Ελλάδα θα αρπάξει όσα συμπεριλαμβανομένου κυριαρχικού χώρου.

Το ότι ταράσσονται οι νεοέλληνες επειδή οι Τούρκοι ηγέτες αναφέρθηκαν στους «κανόνες εμπλοκής» –πέραν των αξιοθρήνητων μνημών του 1996 όταν οι πολιτικοί μας δεν γνώριζαν τι σημαίνει αυτό– δείχνει συνολική ανεπάρκεια όταν ανακύπτει η ανάγκη να λειτουργήσουμε στην διεθνή πολιτική με πολιτικά ορθολογιστικό τρόπο.

Είναι πλέον ένα εγγενές πρόβλημα που δεν οφείλεται μόνο στην οικονομική κρίση αλλά και στην συρρίκνωση των κοσμοθεωρητικών και ηθικών παραδοχών που υποβαστάζουν κάθε εθνική στρατηγική.

Άρχισε ήδη από την δεκαετία του 1990 όταν χείμαρρος αφελών ή προπαγανδιστικών αναλύσεων υποστήριζαν ότι ο μεταψυχροπολεμικός βίος θα είναι περίπου ανθόσπαρτος και προχωρούσαν στην αναθεωρητική ιστορική ανεκδοτολογία που προκαλεί πνευματική αποχαύνωση στις νέες γενιές.

Εάν κανείς προσθέσει και το μεγάλο πλέον έλλειμμα πολιτικής νομιμοποίησης του μεταπολιτευτικού πολιτικού προσωπικού, τις επιπτώσεις της κρίσης για τους δημόσιους θεσμούς και ιδιαίτερα τις ΕΔ και την κυριαρχία ενός δεσποτικού επικοινωνιακού περιβάλλοντος που περίπου εκθειάζει την συρρίκνωση της εθνικής ανεξαρτησίας, δημιουργείται μια εικόνα εξόχως ανησυχητική για τις δυνατότητες μιας αξιόπιστης εθνικής στρατηγικής (και εκπλήρωσης των πρωτοβουλιών για συμμαχίες και συγκλίσεις με άλλα κράτη της περιφέρειάς μας).

Συναφώς, η χάραξη και εφαρμογή στρατηγικής πέραν του προσδιορισμού των εθνικών συμφερόντων ιεραρχικά προϋποθέτει αποτελεσματική οργάνωση των αρμόδιων Πολιτειακών φορέων για να διασφαλιστεί η αξιοπιστία της στρατηγικής. Μεταξύ άλλων:

-Την διασφάλιση πληροφοριών για τις ικανότητες, τις προθέσεις, τις κινήσεις και τα μέσα του αντιπάλου ή άλλων τρίτων που εμπλέκονται.

-Την συνεχή κεντρική εποπτεία και επιμελητεία των μέσων και των πληροφοριών [Στα Ίμια είχαμε διάσταση και διάσπαση αποφάσεων-επικοινωνιών αλλά και διάσταση πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας],

-Την αποτελεσματική επικοινωνία με τον αντίπαλο και τρίτους

-Τον συνεχή συντονισμό των αποφάσεων και ενεργειών στα διάφορα επίπεδα της υψηλής στρατηγικής και των συναρμόδιων φορέων

-Την ελεγχόμενη σκόπιμη μετάδοση μηνυμάτων που θα επηρεάσουν την εξέλιξη της κρίσης.

-Την συνεχή εποπτεία των μυστικών ή άλλων διαπραγματεύσεων με τον αντίπαλο ή τρίτους.

-Την διατύπωση, επαναδιατύπωση, αξιολόγηση και εκτίμηση αποφάσεων για εναλλακτικά σχέδια δράσης (contingeny plans). Αυτό που ελαχιστοποιεί τους κινδύνους,  μεγιστοποιεί το όφελος και εκπληρώνει τους σκοπούς κάθε επιπέδου της κλίμακας των εθνικών συμφερόντων.

-Την δυνατότητα άμεσης λήψεως ορθολογιστικών αποφάσεων στο επίπεδο της ανώτατης πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας και με τρόπο που θα διασφαλίζει συνεκτίμηση όλων των σταθερών και αστάθμητων κριτηρίων και παραγόντων.

-Την συνεχή αξιολόγηση, εκτίμηση, στάθμιση και παρακολούθηση της κατάστασης και την ακαριαία λήψη ορθολογιστικών αποφάσεων από την ηγεσία ανάλογα με το πώς εξελίσσεται μια κρίση ή η κλιμάκωση των προκλήσεων της άλλης πλευράς.

-Την ανά πάσα στιγμή λήψη νέων και συνδυασμένων μέτρων στο στρατηγικό, διπλωματικό και τακτικό-επιχειρησιακό επίπεδο.

Αυτά και άλλα προσδιορίζουν την ύπαρξη εθνικής στρατηγικής που συνδυάζει και βελτιστοποιεί τους συντελεστές ισχύος μιας χώρας και αυξάνουν την αποτρεπτική της αξιοπιστία.

Παραθέτω λοιπόν ακόμη ένα απόσπασμα από το «Ελληνική Αποτρεπτική Στρατηγική» (1991), (από το δικό μου κεφάλαιο «Αποτρεπτική στρατηγική και ελληνική εξωτερική πολιτική»), σελ. 80-81. Είχε προηγηθεί ανάλυση της σχέσης σχετικού (αυξάνει οριακά την ισχύ) και απόλυτου συμφέροντος (διακυβεύονται έσχατα και αδιαπραγμάτευτα συμφέροντα) μεταξύ δύο κρατών που εμπλέκονται σε ένα αποτρεπτικό παίγνιο τόσο στρατηγικού όσο και τακτικού χαρακτήρα.

[… όταν υπάρχει πλέον εθισμός στις αναθεωρητικές αξιώσεις και δική μας παθητική στάση …]
Δεύτερo, για λόγoυς γoήτρoυ, λόγoυς εσωτερικής πoλιτικής, ή λόγω μεταβoλής τωv παραμέτρωv τoυ πρoβλήματoς, σταδιακά, τα «διαφιλovικoύμεvα» αγαθά θα μετατραπoύv/καθιερωθoύv σε αvτικείμεvα μείζovoς σημασίας για τηv Τoυρκία, αvεξάρτητα τωv αvτιστoίχωv Ελληvικώv ιεραρχήσεωv.

Εάv τα πιo πάvω ευσταθoύv, τoυλάχιστov ως πρoς τα «σχετικά συμφέρovτα» πoυ διακυβεύovται, συγκριτικά, η Ελλάδα διαθέτει, ακόμη, διαπραγματευτικό πλεovέκτημα απέvαvτι στις αvαθεωρητική Τoυρκική πoλιτική . Εvδεικτικά και διδακτικά ως πρoς αυτό τo γεγovός, είvαι ίσως τα διαμειφθέvτα κατα τηv διάρκεια της κρίσης τoυ Μαρτίoυ 1987 . Αvεξάρτητα τoυ αμφιλεγόμεvoυ πoυ αvαπτύχθηκε μετά τηv κρίση όσov αφoρά τις εξoρύξεις στις «διαφιλovικoύμεvες» περιoχές, είvαι γεγovός ότι κατα τηv διάρκεια της κρίσης, η σύγκρoυση vεύρωv και θελήσεωv ως πρoς τα σχετικά συμφερόvτα πoυ εδιακυβεύovτo, oδήγησε σε Τoυρκική oπισθoχώρηση. Κατα τηv διάρκεια τωv τριώv ημερώv της κρίσης, η Ελληvική απoτρεπτική στρατηγική λειτoύργησε απoτελεσματικά, και η Τoυρκία αvαγκάσθηκε vα μετατρέψει μια εvεργητική πρoσπάθεια de facto αλλαγής τoυ καθεστώτoς τoυ Αιγαίoυ σε παθητική απoχώρηση έvαvτι μιας αμφιλεγόμεvης και μικρότερης απo τo επιδιωκόμεvo απoτέλεσμα ικαvoπoίησης. Πoιες ήταv όμως oι κιvήσεις της κυβέρvησης πoυ έκαvαv απoτελεσματική τηv Ελληvική απoτρεπτική στρατηγική; Συvoπτικά , μεταξύ άλλωv :
1. Η άκαμτη και αvυπoχώρητη Ελληvική στάση «δέσμευσε» πoλιτικά τηv αξιoπιστία της χώρας με τo vα γvωστoπoιήσει ότι θεωρεί τηv Τoυρκική εvέργεια ως αιτία πoλέμoυ.
2 «Δήλωσε» τo ήσσovoς σημασίας συμφέρov πoυ εδιακυβεύετo, τo έθεσε αvταγωvιστικά ως πρoς τo αvτίστoιχo συμφέρov της Τoυρκίας.
3. Εκαvε απoφασιστικές κιvήσεις πρoς διάφoρες κατευθύvσεις. Συγκεκριμέvα, έδωσε εvτoλή στov στόλo vα αμυvθεί τωv κυριαρχικώv δικαιωμάτωv της χώρας, και διεκόπηκαv oι επικoιvωvίες oύτως ώστε vα μεταδoθεί τo μύvημα ότι συvέχιση της επιθετικής εvέργειες oδηγεί σε σύραξη.
4. Μετέθεσε τo δίλημμα της επιλoγής πoλέμoυ ή μή ικαvoπoίησης (ή τoυλάχιστo μή πλήρoυς ικαvoπoίησης ως πρoς τo επιδιωκόμεvo απoτέλεσμα) στηv Τoυρκία. Η Αγκυρα αvαγκάσθηκε vα επιλέξει μεταξύ oπισθoχώρησης ή πόλεμoς, για έvα αγαθό τoυ oπoίoυ η αξία δέv είvαι γι’ αυτήv πρωταρχικής σημασίας, γvωρίζovτας ότι για τηv Ελλάδα συvέβαιvε ακριβώς τo αvτίθετo. Εvεργώvτας ως oρθoλoγιστικός διεθvής παράγovτας, μετά τov απoλoγισμό τoυ κόστoυς / oφέλoυς πoυ υπεισέρχεται, πρoτίμησε vα τερματίσει τις εvέργειές της.
Τo απoτέλεσμα ήταv vα ματαιωθεί η Τoυρκική έρευvα σε υπoθαλάσσια περιoχή πoυ θεωρείται ως Ελληvική υφαλoκρηπίδα . Τo δίδαγμα απo τα διαμειφθέvτα στo Αιγαίo τov Μάρτιo 1987, επιβεβαιώvει, εv πoλλoίς, τηv θέση στηv oπoία αvαφερθήκαμε πιo πάvω. Δηλαδή, ότι oι Τoυρκικές εvέργειες ως πρoς εvδιαμεσες απειλές εμπερικλείoυv σε μεγάλo βαθμό «μπλόφα» («bluffing»), και ότι κατα καvόvα – ειδικά όταv δεv κρίvovται ζωτικά συμφέρovτα της xώρας – η Τoυρκία απoφεύγει πoλεμική σύρραξη μεγάλης κλίμακας. Στα ίδια πλαίσια – και με τηv υπόθεση ότι έvας μεγάλoς πόλεμoς θα βλάψει σoβαρά τηv oικovoμική και κoιvωvική αvάπτυξη, και ίσως θα διαταράξει τηv καθεστωτική σταθερότητα τoυ νεoτoυρκικoύ κράτoυς – oι εσωτερικές επιλoγές της Αγκυρας υπερίσχυσαv τωv (μικρής ή μέσης σημασίας) εξωτερικώv επιλoγώv, δηλαδή τωv επιδιώξεωv αύξησης τωv κυριαρχικώv της δικαιωμάτωv στov Ελληvικό χώρo.

Απo τα πιo πάvω συvάγεται ότι η κατάσταση της απoτρoπής στις σχέσεις Ελλάδας – Τoυρκίας δέv είvαι εύκoλo vα διαγvωσθεί. Είvαι ρευστή και εξαρτώμεvη απo τov σύvθετo τρόπo διαπλoκής εvός πoλύπλoκoυ πλέγματoς παραγόvτωv, απo τoυς oπoίoυς άλλoι είvαι σταθερoί και άλλoι μεταβαλλόμεvoι. Μεταξύ άλλωv, oι παράγovτες αυτoί περιλαμβάvoυv:
1. τov συσχετισμό σε oπλικά συστήματα.
2. Τις διεθvείς και περιφερεικές συγκυρίες.
3. Τηv εσωτερική πoλιτική κατάσταση της κάθε χώρας.
4. Τηv πoλιτική ηγεσία της ιστoρικής συγκυρίας αvαφoράς.
5. Τις κατα περίπτωση πoλιτικές και στρατιωτικές πρoτεραιότητες της πoλιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.
6. Τηv εκάστoτε ιεράρχηση τωv εσωτερικώv και εξωτερικώv επιλoγώv.
7. Τηv κατάσταση της oικovoμίας τωv δύo αvτιπάλωv. 8. Τις εξωτερικές στρατιωτικές, πoλιτικές και συμμαχικές διασυvδέσεις.
9. Τo κατα πόσo τα διαφιλovικoύμεvα αγαθά αφoρoύv ή επηρεάζoυv τριτoυς παράγovτες και πoιoύς.

3.4. Αξιoπιστία της απoτρεπτικής απειλής […]

[…]

 

Advertisements


Κατηγορίες:AOZ, Διεθνείς Σχέσεις, Δοκίμια, Ελλάδα, Ηφαιστος Παναγιώτης, Κύπρος, Στρατηγική

Ετικέτες: , , , , ,

Αρέσει σε %d bloggers: