Εσχατολογίες και βιβλιογραφική διάσωση
Είναι να απορεί κανείς, σημειώνω σε άλλο σημείο, το πόσο ευκολόπιστοι είναι οι άνθρωποι. Σε κάθε ιστορική καμπή και σε πολλές ιστορικές φάσεις εκ των οποίων ο 20ός αιώνας είναι η χαρακτηριστικότερη περίοδος, οι άνθρωποι είτε πείθονται πως ο πολιτικός χαρακτήρας του πλανήτη είναι κάποιος άλλος από αυτόν που είναι και ότι οδεύει προς κάποια άλλη κατεύθυνση από αυτήν που πραγματικά είναι προσανατολισμένος εδώ και χιλιετίες. Για τους ενδιαφερόμενους να μην νεφελοβατούν και να μην παρασύρονται και αυτοκαταστρέφονται, η Θουκυδίδεια παράδοση προσφέρει απέραντο έγκυρο και αξιόπιστο στοχασμό για τον άνθρωπο, το κράτος και τον κόσμο. Ανθολογώ αιτιολογημένα:
Θουκυδίδης, Πελοποννησιακός πόλεμος. Το υπέρτατο κείμενο διεθνών σχέσεων, ιστορίας και ανθρωπολογίας. Θα παραμείνει το μόνο ολιστικό, ερμηνευτικό και επίκαιρο κείμενο διεθνών σχέσεων «ενόσω η φύση των ανθρώπων δεν αλλάζει», ενόσω δεν υπάρχει παγκόσμια κοινωνία και ενόσω υπάρχουν αίτια πολέμου που ο Θουκυδίδης περιέγραψε με μοναδική, ανυπέρβλητη και ανεπανάληπτη ακρίβεια.
Μακιαβέλι. Αρκεί να αναφέρω το λεχθέν, «ευχαριστούμε τον Μακιαβέλι που μας έμαθε όχι το πως θέλουμε να είναι ο κόσμος και οι άνθρωποι, αλλά το πώς πραγματικά είναι».
Edward H. Carr, Η εικοσαετής κρίση 1919-1939 (Ποιότητα, Αθήνα, 2000). Το εμβληματικό κείμενο της σύγχρονης θεωρίας διεθνών σχέσεων. Κυριολεκτικά μιας και διαπαντός κατεδάφισε στοχαστικά τον ουτοπισμό και ξεγύμνωσε τον διεθνιστικό φιλελευθερισμό ως δόγμα των αξιώσεων ισχύος των δυτικών δυνάμεων. Τα περισσότερα μεταγενέστερα κείμενα γράφτηκαν σε αναφορά με αυτό το κείμενο που προκάλεσε, όμως, μία μεγάλη ζημιά. Πόλωσε τη συζήτηση μεταξύ «Ρεαλισμού» και «Ιδεαλισμού». Με τον πρώτο εννοούσε τη Θουκυδίδεια προσκόλληση στην οντολογία και στην απορρέουσα ηθική, αλλά δεν το διατύπωσε ρητά. Συνάμα εισήγαγε τον παραπλανητικό όρο «Ιδεαλισμός» που αποτελεί μια ωραιοποιημένη διατύπωση του φασισμού, όπως ο ίδιος και πολλοί άλλοι θεμελίωσαν πως πραγματικά συμβαίνει. Το 1974 λίγο πριν πεθάνει, ο Carr είπε ότι ο λόγος που δεν ξανάγραψε για τις διεθνείς σχέσεις είναι επειδή μετατράπηκαν σε εργαλείο αξιώσεων ισχύος των αγγλοαμερικανικών δυνάμεων, κάτι δηλαδή που δεν είναι επιστήμη αλλά προπαγάνδα.
Hans Morgenthau, Η πολιτική μεταξύ των εθνών και ο αγώνας για ισχύς και ειρήνη (Ποιότητα, Αθήνα, 2009). Στο μνημειώδες αυτό έργο, ενός στοχαστή απέραντης ευρυμάθειας και επιστημονικής εντιμότητας, αναδεικνύεται τόσο ο ρόλος του εθνικού συμφέροντος ως καταστατικής σημασίας έννοια του σύγχρονου πολιτικού πολιτισμού όσο και οι προϋποθέσεις ορθολογιστικών διακρατικών σχέσεων στη βάση της μετριοπάθειας, της σύνεσης, των διαπραγματεύσεων και της διπλωματίας που στηρίζονται στο εθνικό συμφέρον.
Kenneth Waltz, Θεωρία διεθνούς πολιτικής (Ποιότητα, Αθήνα, 2009). Το κείμενο
που συστηματικοποίησε τη μελέτη του ρόλου της κατανομής ισχύος ως διαμορφωτικού παράγοντα στη διεθνή πολιτική. Θεωρείται ο τρίτος μεγάλος σταθμός στη θεωρία.
Raymond Aron. O Aron ήταν ένας πολυδιάστατος στοχαστής. Στον τομέα των διεθνών σχέσεων πρόσφερε αριστουργήματα για τη θεωρία διεθνών σχέσεων, μελέτη του Clausewitz και ανάδειξη της σημασίας του στην κατανόηση του πολέμου στη σύγχρονη πολιτική, ενώ θεμελίωσε τη σύγχρονη στρατηγική ανάλυση πάνω στην οποία έκτισαν οι αμερικανοί στρατηγιστές, για να διαμορφώσουν την πυρηνική στρατηγική της χώρας τους.
Robert Gilpin. Πόλεμος και αλλαγή στη διεθνή πολιτική (Ποιότητα, Αθήνα, 
2004). Ο Gilpin θεωρείται ο σημαντικότερος μεθερμηνευτής του Θουκυδίδη, ο στοχαστής που εισήγαγε συστηματικά τα οικονομικά στη θεωρία διεθνών σχέσεων (θεμελιώνοντας έτσι μαζί με άλλους έναν νέο κλάδο, την Πολιτική οικονομία των διεθνών σχέσεων) και που ανέλυσε τα αίτια πολέμου της σύγχρονης εποχής όσο κανένας άλλος, μετά τον Θουκυδίδη. Τα κείμενα του Gilpin για τη διεθνή πολιτική οικονομία ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει ότι αποτελούν, όχι μόνο προφητική πρωτοπορία, αλλά και τη μόνη έγκυρη θεώρηση για το πώς μπορεί να συγκροτηθεί μια αποτελεσματική και ορθολογιστική διεθνής οικονομική (και κάθε άλλη) διακυβέρνηση.
Παναγιώτης Κονδύλης. Για τον Κονδύλη αναφέρω πολλά πανταχόθεν στο παρόν κείμενο. Εδώ περιορίζομαι στο να τονίσω ότι προσφέρει όσο κανείς άλλος νεότερος στοχαστής της σύγχρονης εποχής μια ανάλυση που συνδυάζει πολλά χαρίσματα. Με μια απαράμιλλη επιστημολογική ευρωστία και πραγματολογική βασιμότητα συνδέει και τα τρία επίπεδα ανάλυσης (άνθρωπος, κράτος, διεθνές σύστημα).Ταυτόχρονα οι θεωρήσεις και ερμηνείες του είναι ένας ωκεανός γνώσης θεμελιωμένος στην ιστορία των ιδεών, στη φιλοσοφία, στην ιστορία και στην κοινωνιολογία. Στο ίδιο πλαίσιο, θεωρώ ότι ο Παναγιώτης Κονδύλης είναι ο πιο προχωρημένος στοχαστής στο δύσβατο πεδίο της «πολιτικής φιλοσοφίας διεθνών σχέσεων» και τα ανολοκλήρωτα βήματά του στον τομέα της κοινωνικοπολιτικής οντολογίας είναι σίγουρα τα μόνα που μπορεί κανείς να συμβουλευτεί αν θέλει να είναι σωστά πληροφορημένος. Τέλος, για επιστημολογικούς λόγους και επειδή σεβόταν τους αναγνώστες του, η επιστημονική ουδετερότητα του Κονδύλη είναι μνημειώδης.
John Mearheimer. Ο John Mearheimer είναι ένας από τους σημαντικότερους αν όχι ο σημαντικότερος ύστερος στοχαστής του Πολιτικού Ρεαλισμού, της μόνης δηλαδή επιστημονικής μεθόδου και συνάμα της μόνης μη ιδεολογικής και μη προπαγανδιστικής θεώρησης των διεθνών σχέσεων. Το τελευταίο του βιβλίο, Η τραγωδία της πολιτικής των μεγάλων δυνάμεων (Ποιότητα, Αθήνα, 2007), άλλαξε την πορεία του διεθνολογικού στοχασμού. Αυτό, γιατί εξετάζοντας τα αίτια των στρατηγικών συμπεριφορών των ηγεμονικών δυνάμεων μέσα από μια γιγαντιαία έρευνα από τους Ναπολεόντειους Πολέμους, μέχρι τις μέρες μας θεμελίωσε μια ανελέητη πραγματικότητα: Η σύγκρουσή τους είναι αδιέξοδη και ατερμάτιστη. Αυτό θέτει ερωτήματα για τον ρόλο της ισορροπίας που μέχρι σήμερα η Ρεαλιστική Θεωρία θεωρούσε ως τη μόνη εφικτή προϋπόθεση ειρηνικών σχέσεων. Εισερχόμενος στα άδυτα της στρατηγικής ανάλυσης ο Mearsheimer θεμελιώνει ότι ο φόβος επιβίωσης κατατρύχει τις μεγάλες δυνάμεις οδηγώντας τες σε έναν ατερμάτιστο φαύλο κύκλο υπερπόντιων εξισορροπήσεων. Είναι μια αγωνιώδης προσπάθεια διαρκούς ελέγχου της κατανομής ισχύος που προκαλεί ηγεμονικές αντιπαραθέσεις στις συμπληγάδες των οποίων, όποιο κράτος βρεθεί, επειδή είναι απρόσεκτο ή επειδή είναι άτυχο, κατατρίβεται και συνθλίβεται. Τουλάχιστον όσον αφορά τα ενδημικά αίτια πολέμου, θεωρώ ότι η ανάλυση του Mearsheimer αποτελεί απαραίτητο ανάγνωσμα για όποιον θέλει να μην παραμιλά, όταν σκέφτεται και εκφράζει εκτιμήσεις για το συγκαιρινό διεθνές σύστημα και τον τρόπο που κινείται. Υπενθυμίζω, απλά, ότι μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, κυρίως, παραμιλητά ακούγονταν για τα οποία δεν ακούστηκαν απολογίες, γεγονός που αποτελεί ακόμη μια απόδειξη για την επιστημονική ένδεια αυτό που ονομάζεται «κοινωνικές επιστήμες».
Απόσπασμα από το βιβλίο Η Κοσμοθεωρία των Εθνών του Παναγιώτη Ήφαιστου: https://piotita.gr/?p=298
