To κατά Κονδύλη «πλανητικό»
Αποσκοπώντας στην κατανόηση της πλανητικής συγκυρίας, συζητείται –ειδικά στο Πλανητική πολιτική μετά τον ψυχρό πόλεμο– η τάξη με όρους συσχετισμών ισχύος και Δυνάμεων και η σχετική σταθερότητα σε περιόδους αποθάρρυνσης σοβαρών : συγκρούσεων στα νευραλγικά σημεία του συστήματος. Τότε καθίσταται σημαντική η ιστορική διερεύνηση των οικείων προϋποθέσεων, όπως η ισορροπία Δυνάμεων (συμπεριλαμβανομένης της ιεραρχημένης σχέσης μεταξύ ηγετικών και υποδεέστερων 
Δυνάμεων), και μια κατευθυντήρια ιδέα ή αρχή που γινόταν αποδεκτή από συνήθως υποδεέστερες Δυνάμεις. Παράλληλα, η δημιουργία γεωπολιτικά ανδρομερών μειζόνων χώρων, ειδικά στη βάση του εμπορίου, δεν θα λάμβανε χώρα τόσο ευθύγραμμα όσο θα αναμενόταν από την οικονομίστικη σκέψη. Η αντίσταση σε αυτούς θα ήταν δυνατή ποικιλόμορφα, όπως από κράτη που θα αντιδρούσαν στο ενδεχόμενο της υποτέλειας ή από μεγάλη δύναμη με πλανητική αξίωση (εν προκειμένω, ΗΠΑ), όμως με περιθώριο για την εμφάνιση και εδραίωση μεσαίων Δυνάμεων με περιφερειακές ηγεμονικές φιλοδοξίες (πρόβλεψη του Κονδύλη που φαίνεται να επιβεβαιώνεται). Τονίζεται δε η δυνατότητα για την εκμετάλλευση των κενών, εντός των πολιτικά άμορφων ανωτέρω χώρων, μεταξύ αντίπαλων Δυνάμεων. Η τωρινή φάση της πλανητικής πολιτικής περιλαμβάνει πολιτικές μονάδες με ποικιλία ως προς το πολίτευμα και την εσωτερική φύση, ενώ η παγκόσμια κοινωνία αναδεικνύεται ως «παρδαλή» μαζική κοινωνία. Γνωρίζει βιώσιμες συσπειρώσεις περιφερειακά και συγκρατείται είτε με τις ευκαιριακές ή επικεντρωμένες πλανητικές ενέργειες της ηγετικής Δύναμης ή μεγάλων Δυνάμεων είτε με το αδήριτο πρόβλημα της επιβίωσης της ανθρωπότητας. Εν τέλει περιγράφονται πιθανές κατευθύνσεις εξέλιξης και δη η επικράτηση μιας διάταξης που επισφραγίζει τη νέα εποχή μακροπρόθεσμα ή η διαδοχή ποικίλων διατάξεων ή ακόμα και ένα μείγμα τους με διάφορα κέντρα βάρους.
Απόσπασμα από το δοκίμιο του Κυριάκου Μικέλη, «Quo vadis διεθνές σύστημα; Αναστοχαστική αναδρομή στην κατά Παναγιώτη Κονδύλη πλανητική εποχή» στο συλλογικό έργο: Το διεθνές σύστημα σε ιστορική μετάβαση. 21 αναλύσεις για τις αναδυόμενες προκλήσεις.
Η απέραντη Κονδύλεια θεμελίωση
Έχω ήδη εξηγήσει τον ανεκτίμητο χαρακτήρα των θεμελιώσεων του Κονδύλη για κάθε πολιτικό στοχαστή που ενδιαφέρεται όχι για προπαγάνδες αλλά για σωστή περιγραφή και ερμηνεία. Προσθέτω τα εξής:
Πρώτον, σε κάθε σχεδόν κείμενο του Κονδύλη η ευρυμάθεια αναδεικνύεται με συνθετικό και πολυδιάστατο τρόπο που βεβαιώνει τον διασταυρωμένο τρόπο με τον οποίο θεμελιώνονται τα επιχειρήματα και τα πορίσματα. Ήδη έγραψα ότι αποτελεί μυστήριο το πώς ένας άνθρωπος με στοχαστική διαδρομή τριών μόλις δεκαετιών κατόρθωσε αυτό το επίτευγμα.
Δεύτερον, η πορεία του ήταν συστηματικά ανοδικά κτισμένη με τρόπο που οδηγεί σε μία ολιστική τριπλή ερμηνεία στα επίπεδα άνθρωπος, κράτος και διεθνές σύστημα.
Τρίτον, οι καθαυτό πραγματολογικές επαληθεύσεις απορρέουν από τις βαθυστόχαστες αποκρυσταλλώσεις και από τη μοναδική γνωστική εποπτεία της ιστορίας των ιδεών. Διασώζεται έτσι από τη μεγαλύτερη ασθένεια των περισσότερων αναλύσεων, οι οποίες, όταν επιχειρήσουν να περάσουν από το ένα επίπεδο στο άλλο, ανατινάζονται από τις ιστοριογραφικές ανεκδοτολογίες των Νέων Χρόνων, που όπως είπαμε εκπλήρωναν και συνεχίζουν να εκπληρώνουν προπαγανδιστικούς και όχι επιστημονικούς σκοπούς. Συναφώς, δεν είναι τυχαίο ότι τα 8 με 10 κορυφαία κείμενα διεθνών σχέσεων της διεθνούς βιβλιογραφίας είτε αρκούνται στον Θουκυδίδη είτε στηρίζονται σε διυποκειμενικές και μακροϊστορικές πληροφορίες που αποκλείεται να είναι λανθασμένες.
Τέταρτον, συγκεκριμένα κείμενά του έχουν επεκταθεί στη σύνθεση τόσων πολλών πληροφοριών και στη συναγωγή τόσων πολλών συμπερασμάτων, ούτως ώστε να θεωρείται βέβαιο πως ο Κονδύλης κατέχει πλέον μία μοναδική θέση στο στερέωμα του πολιτικού στοχασμού.
Ξεχωρίζω το Η κριτική της μεταφυσικής (συγκλονιστική περιγραφή της αφετηρίας των Νέων Χρόνων που ερμηνεύει πλήρως όλα τα αδιέξοδα και όλα τα σφάλματα που ακολούθησαν), το Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός (μία βασικά εγκυκλοπαίδεια της ιστορίας των ιδεών, της πολιτικής φιλοσοφίας και των σύνθετων συναντήσεων μικρών και μεγάλων κυμάτων της νεότερης ιστορίας), το Η παρακμή του αστικού πολιτισμού (ρεσιτάλ ξάστερης ανάλυσης, χωρίς ούτε μία παραπομπή, που ολοκληρώνοντάς το έχεις την εντύπωση ότι απεικόνισε ό,τι βλέπει κανείς στην καθημερινή του ζωή σε οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη και αν κινηθεί, ενώ ταυτόχρονα προχωρεί σε μοναδικές εξειδικευμένες αναφορές που αφήνουν τον αναγνώστη άφωνο για την πολυσχιδή ευρυμάθεια του συγγραφέα), το Ισχύς και απόφαση (το «αξιωματικό» βιβλίο του Κονδύλη, όπου πυκνά και σύντομα συνόψισε τη θεωρία πάνω στην οποία κτίστηκαν πολλά κείμενα που ακολούθησαν), το Από τον 20ό στον 21ο αιώνα (βιβλίο που θεωρώ ως ένα από τα σημαντικότερα των διεθνών σχέσεων) και Το πολιτικό και ο άνθρωπος (το πρώτο δίτομο έργο ενός μεγαλύτερου έργου που ετοίμαζε πυρετωδώς πριν αποβιώσει). Στο Το πολιτικό και ο άνθρωπος συμπυκνώνεται όλη η Κονδύλεια σοφία στις πιο υψηλές επιστημονικές βαθμίδες.
Αν μπορούσε να γίνει θεραπευτικό στοχαστικό βότανο για να το καταπιούν όσοι χρονοτριβούν με «κριτικές» ασυναρτησίες, θα θεράπευε πολλούς νέους επιστήμονες που φόρεσαν παρωπίδες σε βρετανικά κυρίως πανεπιστήμια και θα διασφάλιζε την πνευματική ακεραιότητα πολλών άμοιρων φοιτητών των οποίων το κεφάλι συχνά μετατρέπεται σε πνευματικό σκουπιδοτενεκέ. Το ζήτημα, όμως, είναι μάλλον πολιτικό παρά επιστημονικό, γιατί μάλλον εξωπολιτικοί προπαγανδιστές είναι όλοι αυτοί που ασθενούν πνευματικά.
Θεωρούμε ότι ο Κονδύλης είναι στοχαστικό πρότυπο. Όπως και άλλων κλασικών στοχαστών το πνευματικό οικοδόμημά του είναι ένας ακόμη κρίκος μιας διαχρονικά άφθαρτης γνωστικής αλυσίδας που ερμηνεύει τον άνθρωπο, την πολιτική του αυτοοργάνωση και το διεθνές σύστημα. Αποτελούν μόνιμη δεξαμενή γνώσης από την οποία μπορεί να αντλεί όποιος θέλει, να συνθέτει περαιτέρω, να συνδυάζει νέες σκέψεις σε παραπλήσια πεδία και να τα συναρτεί με νέα γεγονότα, που επιβεβαιώνουν τον κανόνα και καταδεικνύουν τις εξαιρέσεις.
Τέλος, αν κανείς κινείται αντίρροπα με τον Κονδύλη ως προς τις θεμελιώδεις επιστημολογικές και επιστημονικές του επιλογές δεν μπορεί να αντλήσει από αυτόν χωρίς μεγάλες αντιφάσεις. Θα έλεγα πως σ’ αυτή την περίπτωση καλύτερα να μην ασχοληθεί καν με τον Κονδύλη, γιατί η αναμέτρηση θα είναι άνιση και άσκοπη. Δύσκολα αναμετριέται κανείς με μία συνεπής περιγραφική ανάλυση.
Απόσπασμα από το βιβλίο: Παναγιώτης Ήφαιστος, Κοσμοθεωρία των Εθνών. Συγκρότηση και συγκράτηση των κρατών, της Ευρώπης και του κόσμου
Π. Κονδύλης, 17 Αυγούστου 1943-11 Ιουλίου 1998
Ο Παναγιώτης Κονδύλης με μια απαράμιλλη επιστημολογική ευρωστία και πραγματολογική βασιμότητα συνδέει και τα τρία επίπεδα ανάλυσης (άνθρωπος, κράτος, διεθνές σύστημα). Ταυτόχρονα οι θεωρήσεις και οι ερμηνείες του είναι ένας ωκεανός γνώσης θεμελιωμένος στην ιστορία των ιδεών, στη φιλοσοφία, στην ιστορία και στην κοινωνιολογία.
Στο ίδιο πλαίσιο θεωρώ ότι ο Κονδύλης είναι ο πιο προχωρημένος στοχαστής στο δύσβατο πεδίο της «πολιτικής φιλοσοφίας διεθνών σχέσεων» και τα ανολοκλήρωτα έργα του στον τομέα της κοινωνικοπολιτικής οντολογίας είναι σίγουρα τα μόνα που μπορεί κανείς να συμβουλευτεί, αν θέλει να είναι σωστά πληροφορημένος.
Τέλος, για επιστημολογικούς λόγους και επειδή σεβόταν τους αναγνώστες του, η αξιολογική ουδετερότητα του Κονδύλη είναι μνημειώδης.
Απόσπασμα από το βιβλίο: Παναγιώτης Ήφαιστος, Κοσμοθεωρία των Εθνών. Συγκρότηση και συγκράτηση των κρατών, της Ευρώπης και του κόσμου
